Category Archives: Tật Nói Lắp

Bài tập Số 27: Hãy Làm Chủ

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Bày Tỏ Chính Kiến

Vào giờ cơm trưa, bạn chuẩn bị ra ngoài dùng bữa với những đồng nghiệp. Họ đang quyết định phải đến nhà hàng nào, bạn chỉ lắng nghe trong im lặng và chờ đợi quyết định của họ. Dường như hầu hết họ muốn đến quán hamburger. Bạn muốn ăn pizza nhưng bạn vẫn không nói gì hết vì biết rằng bạn sẽ bị ngắc ngứ với từ pizza. Bạn âm thầm hy vọng họ sẽ thay đổi ý định và cuối cùng quyết định đến nhà hàng Ý. Dĩ nhiên là điều này hầu như không bao giờ xảy ra và bạn phải ăn một trong những bánh hamburger đáng ghét này.

Tình huống trên có quen thuộc với bạn không? Có thể nhưng không nhất thiết phải im lặng như thế. Bạn nên luôn bày tỏ quan điểm của mình ngay cả khi bị nói lắp. Có phải tất cả những đồng nghiệp của bạn muốn ăn ở quán hamburger không? Hãy bảo họ rằng bánh pizza ngon hơn nhiều và tốt cho sức khoẻ hơn. Hãy thuyết phục họ. Hãy dùng hết mọi khả năng để làm họ thay đổi ý định và có thể bạn sẽ thành công.

Một khi bạn ngồi trong nhà hàng Ý rồi, hãy để ý bạn sẽ cảm thấy vui như thế nào. Bạn đã thành công trong việc dắt bạn bè của mình vào nhà hàng này. Nếu bạn không lên tiếng, bạn sẽ phải ăn hamburger và khoai tây chiên trong một quán hamburger xa đến hai dãy phố. Họ ở đây vì BẠN đã quyết định. Có thể bạn nói lắp tệ hại nhưng những đồng nghiệp của bạn đủ khôn ngoan để hiểu rằng p-p-p-p-pizza có nghĩa là pizza và bạn quá thuyết phục đến nỗi họ đã từ bỏ ý định ban đầu của mình. Bạn không phải là người bị bỏ rơi chỉ chờ người khác quyết định. Bạn có uy tín và bạn nổi tiếng. Bạn đóng vai trò dẫn đầu khi lập quyết định.

Một tách cà phê nhé?

Trong những ngày tới, hãy cố gắng là người dẫn đầu. Bạn có thể hướng dẫn người khác làm những việc vô cùng đơn giản. Ví dụ nếu bạn cần tiếp tục làm việc với một đồng nghiệp khác về một dự án marketing nào đó, bạn có thể đề nghị dùng một tách cà phê trước khi bắt đầu. Khi bạn quan sát đồng nghiệp của mình bỏ tiền xu vào máy bán cà phê tự động, hãy ghi nhớ rằng người đồng nghiệp ấy đứng đó là vì bạn đã quyết định như vậy. Bạn sẽ nhận ra rằng mình có khả năng lãnh đạo và ảnh hưởng người khác.

Cuộc sống bạn không phải là mối quan hệ đơn độc với tật nói lắp. Cuộc sống của bạn hoàn toàn tương tác được những người khác. Bạn không nên tập trung vào tật nói lắp của mình mà hãy tập trung vào mối quan hệ với những người khác. Bạn nên tập trung vào việc hướng người khác hành động. Bạn nên bày tỏ quan điểm của mình mỗi khi cần phải quyết định điều gì. Bằng cách này, bạn sẽ gia tăng lòng tự trọng của mình và cảm thấy thoải mái hơn với người khác.

Advertisements

Bài Tập Số 26: Đừng Kìm Nén Không Nói

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Ai đó đang thao thao lảm nhảm những điều vô nghĩa và bạn buộc phải lắng nghe họ. Bạn rất bất bình với những gì người đó đang nói. Bạn muốn nói lên ý kiến của mình nhưng bạn thà im lặng còn hơn vì biết rằng nếu mở miệng thì mình sẽ bị nói lắp. Bạn cứ im lặng và cảm thấy áp lực bên trong ngày càng tăng. Điều này có vẻ quá quen phải không? Đây có lẽ là một trong những nỗi thất vọng tồi tệ hơn cả mà một người nói lắp có thể gặp phải.

Hãy mạnh dạn lên tiếng!

Nhưng không nhất thiết phải im lặng như thế: nếu bạn có điều gì muốn nói thì cứ việc nói! Bạn có nói lắp cũng không thành vấn đề. Cứ nói ra! Người khác sẽ lắng nghe bạn thậm chí khi bạn bị lắp. Có thể họ cảm thấy lúng lúng vì sự nói lắp của bạn nhưng thì sao nào? Thậm chí họ hầu như còn lúng túng hơn với sự nói nhảm của người kia.

Trước khi lên tiếng, hãy ngắt lời người đang nói nhảm ấy bằng cách dùng thủ thuật giống như thủ thuật được mô tả trong Bài 21 (Làm thế nào để ngắt lời người khác): Hãy tự tin và nhỏ nhẹ lên tiếng: “Xin lỗi John, tớ đã hiểu quan điểm của cậu nhưng tớ không tán thành với cậu chút nào.” Hãy sử dụng ngôn ngữ cử chỉ để tỏ sự bất đồng của bạn và yêu cầu quyền được lên tiếng; hãy nhìn thẳng vào mắt của người ấy. Hãy chắc rằng bạn đã bắt người đó cũng như những người nghe khác phải chú ý rồi sau đó giải thích quan điểm của bạn cách chậm rãi và đầy tự tin.

Hãy cảm nhận sự căng thẳng đang từ từ lắng xuống trong thân thể bạn. Thậm chí nếu bạn nói lắp, bạn cũng cảm thấy vui vì bạn đang kiểm soát được cuộc nói chuyện. Bạn có điều gì đó cần nói và người khác hiện đang lắng nghe bạn.

Đừng chờ cho đến khi mình nói trôi chảy

Bạn không nên chờ cho đến chừng bạn nói trôi chảy thì mới bắt đầu lên tiếng và nói những gì bạn muốn nói. Các bài tập trong sách này sẽ giúp bạn nói trôi chảy chỉ khi bạn cởi mở ngay lúc này. Dù bạn vẫn còn nói chưa lưu loát, bạn cũng nên tận dụng mọi cơ hội để nói. Bạn phải trải qua các tình huống nói chuyện càng nhiều càng tốt.

Mỗi khi bạn có điều gì đó cần nói hay cần hỏi, cứ mạnh dạn lên tiếng dù bạn cảm thấy mình sắp nói lắp.

Bạn thật sự không quan tâm đến việc mua bình lọc nước nhưng chỉ tò mò muốn biết giá của nó. Hãy giở những trang vàng ra và gọi đến công ty bán bình lọc nước. Có phải bạn không muốn mở công ty mà chỉ muốn biết thủ tục thành lập công ty như thế nào phải không? Hãy gọi đến Phòng Thương Mại để tìm hiểu.

Có phải bạn đang họp và thình lình bạn có một sáng kiến tuyệt vời làm cho công ty của mình thu được nhiều lợi nhuận hơn phải không? Cứ mạnh dạn lên tiếng! Đừng để ý nếu bạn bị nói lắp. Người chủ của bạn hiển nhiên sẽ quan tâm đến việc thu lợi nhuận nhiều hơn và sẽ thích thú mà lắng nghe bạn.

Hãy quan tâm đến cộng đồng của bạn, mời bạn bè đến dùng bữa trưa hay đi dã ngoại. Dầu bạn có nói lắp hay không, bạn cũng sẽ trở thành người cởi mở và quan tâm đến những hoạt động xã hội càng nhiều càng tốt.

Đừng chờ cho đến khi bạn nói trôi chảy. Hãy làm điều đó ngay bây giờ! Hãy đi ra và nói!

Bạn không cần phải nói trôi chảy mới trở thành một diễn giả giỏi. Trở nên lưu loát và trở thành một diễn giả giỏi là hai việc khác nhau. Một người nói lưu loát có thể quá buồn chán và tẻ nhạt đến nỗi mọi người sẽ ghét cả công ty của người đó. Trái lại, một người nói lắp có thể rất sôi nổi và là một diễn giả thú vị. Người nói lắp hoàn toàn có thể trở thành người nổi tiếng nhất trong trường học hay trong sở làm của mình.

Bài Tập Số 25: Bày Tỏ Cảm Xúc Của Bạn

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Vòng lẩn quẩn Adrenaline

Khi bạn nói lắp, bạn hầu như có khuynh hướng kìm chế không nói. Bạn có xu hướng tránh né việc nói bất cứ khi nào bạn cảm thấy mình có thể bị nói lắp. Điều này đặc biệt đúng đối với lĩnh vực tình cảm. Lấy thí dụ, khi bạn giận dữ, bạn muốn che giấu cảm xúc của mình hơn vì bạn sợ khi mở miệng bạn sẽ bị nói lắp.

Khi bạn giận, chất adrenaline được tiết vào trong mạch máu. Adrenaline luôn được tiết ra bất cứ khi nào bạn ở trong tình huống “hoặc đánh hoặc chạy” và thật hữu ích khi bạn đối diện với nỗi đe doạ nào đó vì nó sẽ sản xuất ra sức chịu đựng cần thiết để giúp bạn hoặc chiến đấu hoặc bỏ chạy.

Chất Adrenaline sẽ kém hiệu lực khi nguy hiểm mà bạn đang đối diện không đòi hỏi phản ứng của thân thể. Ví dụ, khi ai đó khiến bạn đau khổ. Tuy nhiên, trong trường hợp này, bạn có thể tiêu thụ phần lớn chất adrenaline bằng cách tỏ ra giận dữ và nói lớn tiếng. Ý tôi là nói thật to.

Nhưng điều gì xảy ra khi bạn không tiêu thụ hết chất adrenaline qua việc thể hiện cơn giận của mình? Chất ấy sẽ tích tụ trong thân thể và sẽ gây ra mọi loại tác động không mong muốn. Ví dụ, nó có thể làm căng cơ của hệ thống Valsalva…

Tôi nghĩ bạn đã nắm được vấn đề: nếu bạn đau buồn và không nói gì hết vì bạn sợ bạn sẽ nói lắp, chất adrenaline sẽ chất chứa trong thân thể bạn. Càng nhiều chất adrenaline tồn đọng trong thân thể bạn chừng nào thì bạn càng gặp khó khăn trong việc nói chuyện chừng ấy. Bạn càng thấy khó khăn để nói thể nào thì bạn càng bị căng thẳng thể ấy. Càng nhiều chất adrenaline tích tụ trong thân thề, bạn càng khó nói… Chúng ta sẽ mắc phải vòng lẩn quẩn ở đây: vòng lẩn quẩn adrenaline.

Đừng mắc bẫy

Để tránh bị mắc kẹt trong cái vòng lẩn quẩn này, bạn nên tức thì tỏ cảm xúc của mình cho người khác biết khi họ làm bạn giận và cho họ biết rằng bạn sẽ không để họ qua mặt bạn cách dễ dàng. Tôi không có ý bạn cần phải mắng vào ai đó làm bạn buồn phiền. Chắc chắn bạn cũng không cần xúc phạm thân mẫu của người đó hay đánh vào mặt của người. Bạn nên giữ mình trong những giới hạn mà xã hội chấp nhận được trong bất kì tình tuống nào. Bạn thật sự không muốn bị rắc rối vì điều này có nghĩa là bạn sẽ khiến chất adrenaline tiết ra trong người khác.

Lý tưởng nhất là bạn nên nói to tiếng hơn bình thường nhưng phải bình tĩnh và dứt khoát. Bằng cách này, đối phương sẽ hiểu rằng họ cần phải tránh làm bạn đau buồn lần nữa. Bởi việc bình tĩnh mà quyết đoán, bạn sẽ lấy lại tự tin và đối phương sẽ tôn trọng bạn. Khi đó bạn sẽ dễ dàng nói chuyện cách trôi chảy.

Dĩ nhiên khi bạn trút cơn giận với quyết tâm giữ bình tĩnh, hãy chắc rằng bạn đang thư giãn hệ thống cơ Valsalva và thở bằng bụng.

Bài Tập Số 24: Hãy Ngắt Giọng!

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Ngắt Giọng và Nói Lắp là hai việc khác nhau

Nếu bạn là người nói lắp, bạn hầu như ghét ngắt giọng vì nó khá giống với nói lắp. Nếu bạn cảm thấy mình sắp sửa bị nói lắp, bạn muốn nói thật nhanh, càng nhanh càng tốt. Bạn có cảm giác rằng nếu bạn ngắt giọng hay ngưng nói, bạn sẽ bị nói lắp.

Bạn nghĩ rằng ngắt giọng là kẻ thù của bạn. Bây giờ, hãy học để biến nó thành đồng minh của mình. Ngắt giọng sẽ trở thành người bạn giúp bạn thư giãn và cải thiện việc giao tiếp với người khác.

Ngắt giọng sẽ giúp bạn luôn trong tư thế kiểm soát. Nếu bạn ngắt giọng, bạn sẽ kiểm soát được tình huống. Nếu bạn không ngắt giọng, nói lắp sẽ kiểm soát việc nói của bạn.

Ngắt giọng sẽ giúp bạn thu hút được sự chú ý của người nghe

Hãy giả sử rằng bạn muốn nói chuyện với Walt. Bạn biết tật nói lắp đang chực chờ đâu đây và cảm thấy cần phải nói thật nhanh. Nói nhanh sẽ không giúp ích gì cho bạn. Bạn đã cố gắng hàng ngàn lần trong quá khứ và bạn hoàn toàn biết rằng nó không hiệu quả.

Tôi đề nghị bạn nên thử tiếp cận bằng một cách khác. Hãy bắt đầu sử dụng ngôn ngữ cử chỉ để thu hút sự chú ý của Walt. Lấy ví dụ, bạn có thể giơ tay lên vẫy hoặc chỉ trỏ. Chúng ta đã bàn đến các ích lợi của việc sử dụng ngôn ngữ cử chỉ và biết rằng đó là một cách tốt để bắt đầu câu chuyện. Một khi bạn chắc rằng Walt đã sẵn sàng để lắng nghe bạn, bạn có thể nói: “Walt này! Tớ có việc quan trọng muốn nói với cậu!” Hãy để ý Walt càng ngày càng chú ý đến bạn ra sao. Anh ấy muốn biết điều bạn phải nói với anh là gì. Bây giờ, hãy tạm ngưng một chút. Bạn biết Walt sẽ không đi khỏi đó vì cậu ấy rất tò mò muốn biết điều bạn định nói là gì. Ngưng vài giây và để ý xem Walt càng nôn nao muốn biết bạn định nói gì với cậu ấy ra sao. Bạn không cần phải nài nỉ Walt lắng nghe bạn. Walt đang nài nỉ bạn phải nói.

Hãy tận dụng sự ngắt giọng khi bạn kể một câu chuyện đùa. Mỗi khi bạn ngắt giọng, thính giả của bạn sẽ chú ý hơn vào điều bạn sẽ nói. Họ háo hức chờ đợi điểm gút của câu chuyện và cứ mỗi lần ngắt giọng càng làm tăng thêm sự háo hức ấy. Bạn càng làm tăng sự háo hức của họ bao nhiêu, họ sẽ càng cười nghiêng ngả bấy nhiêu khi bạn kể đến điểm gút. Hãy để mắt đến người nghe khi bạn ngắt giọng. Họ sẽ tròn xoe mắt nhìn bạn. Họ thích thú với điều đó khi bạn ngừng nói một chút vì bạn càng làm câu chuyện thêm phần hấp dẫn. Họ mỉm cười với bạn để sẵn sàng phá ra cười to hơn. Hãy nhìn họ và vui hưởng cảm giác làm chủ tình hình. Hãy cảm nhận bạn đang giao tiếp bằng lời và không lời mạnh mẽ thế nào đối với người nghe. Hãy tận hưởng cảm giác ấy và để ý hệ thống cơ Valsalva của bạn thư giãn ra sao.

Hãy nói cách chậm rãi và bình tĩnh

Người nói lắp có xu hướng nói nhanh hơn người bình thường. Người không nói lắp thường mắc sai lầm khi cho rằng người nói lắp nói lắp vì họ nói quá nhanh. Tôi nghĩ điều này không đúng. Thật tế cho thấy khác hoàn toàn: người nói lắp nói nhanh vì họ sợ họ sẽ nói lắp và họ cố gắng nói nhanh vì họ đang mắc phải một yếu tố gây ra nói lắp nào đấy.

Nói chậm dần sẽ không giúp bạn ngừng nói lắp nhưng khi bạn nói chậm, điều đó sẽ giúp bạn dễ dàng kiểm soát lời nói của mình hơn. Người nghe sẽ tập trung hơn vào những gì bạn nói và bạn cảm thấy thoải mái hơn. Điều ấy sẽ giúp bạn cải thiện nhiều hơn việc nói chuyện của bạn.

Bài Tập Số 23: Hãy Hát!

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Người nói lắp sẽ không bị nói lắp khi họ hát

Người nói lắp sẽ không bị nói lắp khi họ hát. Vì sao? Có thể là vì việc hát hò không được xử lý cùng một phần của não bộ như việc nói. Hoặc có thể vì khi bạn hát, bạn nhấn mạnh vào phát âm và điều này ngăn các dây thanh quản khép chặt.

Một cách tối ưu để tức thì loại trừ tật nói lắp là hãy hát cả ngày. Bạn có thể hát khi mua bánh rán trong cửa tiệm bánh hay hát trong văn phòng của người giám đốc quản lý khi bạn yêu cầu tăng lương nhưng tôi nghĩ đây không phải là giải pháp mang tính thiết thực.

Hãy thêm âm nhạc vào giọng nói của bạn!

Điều bạn có thể làm là hãy thêm âm nhạc vào giọng nói của bạn. Nếu bạn lắng nghe kỹ, bạn sẽ để ý nhiều người xung quanh (và trong số họ có những người giao tiếp giỏi nhất) thường thay đổi độ cao thấp và độ lớn của giọng khi họ nói. Họ nhấn mạnh vào vài âm tiết để thu hút sự chú ý của người nghe. Họ cũng muốn chứng tỏ họ đang vui vẻ và họ cảm thấy thích thú khi nói chuyện với bạn bè.

Hãy cẩn thận lắng nghe họ nói chuyện như thế nào và cố gắng bắt chước họ.

Lấy ví dụ, thay vì nói: “goodmorningandrew” (chào Andrew) với giọng đều đều tẻ nhạt thì bạn có thể nói: “Andreeeeeeeew! Good morning! How are you doing today?” (Andreeeeeeew! Chào cậu! Hôm nay cậu thế nào?)

Andrew sẽ thấy vui vì được chào một cách hăm hở, nhiệt thành như thế. Hãy để ý cách anh ấy đáp ứng lại ra sao. Anh ta thấy vui khi nghe bạn gọi tên anh. Điều khiến anh cảm thấy vui hơn là cách bạn nhấn mạnh tên anh bởi việc kéo dài âm tiết thứ hai. Bây giờ khi bạn đã khiến Andrew cảm thấy vui vẻ rồi, cuộc trò chuyện với anh sẽ dễ dàng hơn và thư giãn hơn. Bạn sẽ ít bị nói lắp hơn.

Hãy luyện tập thêm âm nhạc vào giọng nói của bạn trong vài ngày và để ý điều đó khiến cuộc trò chuyện của bạn với người khác sinh động và thoải mái hơn như thế nào. Việc nói chuyện sẽ trở nên một trải nghiệm thú vị hơn và bạn sẽ cảm thấy dễ chịu hơn trong mối quan hệ với người khác.

Bài tập số 22: Hãy Nói To!

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Những người khác

Bạn có để ý rằng nhiều người nói nhỏ như thế nào không? Khi tôi lái xe, thỉnh thoảng tôi cũng gặp khó khăn trong việc nghe người cùng đi với tôi nói chuyện: giọng của người đó hiếm khi át được tiếng ồn của động cơ xe. Tôi ước gì người này có nút điều chỉnh âm thanh để tôi có thể chỉnh âm lượng to lên. Khi tôi đề nghị người đó nói to, tôi thường nhận được câu trả lời ngu ngốc như thường lệ rằng ấy là do tôi đã quên ngoáy lỗ tai của mình. Thật nực cười!

Sự thật là người ấy nghĩ rằng mình nói đủ to. Lỗ tai của người có mối quan hệ mật thiết với thanh quản và môi miệng đến nỗi âm thanh của người phát ra hầu như điếc đối với người. Người không thể hình dung rằng mình có thể nói to hơn.

Còn bạn thì sao?

Trên thực tế, tình cờ bạn cũng nói giống như vậy. Bạn nghĩ rằng bạn nói đủ to nhưng người khác hẳn sẽ vui hơn nếu bạn nói to hơn một chút.

Khi bạn nói lắp, nói nhỏ sẽ là một lợi thế lớn: nhiều người sẽ không thể nghe bạn lắp ba lắp bắp. Bạn thật sự không muốn tất cả những người hàng xóm của mình biết bạn bị nói lắp. Vì lý do này bạn hầu như có khuynh hướng nói nhỏ hơn người bình thường.

Hãy nói to!

Trong những ngày sắp tới, bạn phải cố gắng nói to hơn bình thường. Đừng lo lắng nếu bạn bị nói lắp. Thật vậy, nhiều người sẽ nghe bạn nói lắp nhiều hơn. Vậy thì sao nào? Chúng ta đã nói bạn cần phải thừa nhận tật nói lắp của mình và không có lý do gì phải xấu hổ khi mình nói không trôi chảy. Nói to hơn là cách tối ưu để chứng tỏ với mình và với thế giới rằng bạn có thể sống với tật nói lắp của mình mà không hổ thẹn.

Bạn hiểu được một người nói to hơn người bình thường là thế nào? Bạn hầu như nghĩ rằng người ấy tự tin. Bạn sẽ dễ dàng lắng nghe người hơn và có xu hướng tin những gì người ấy nói.

Nếu điều đó đúng cho những người khác, nó cũng đúng cho bạn. Bằng cách nói to, bạn sẽ lấy lại tự tin, do đó người khác sẽ thích nghe bạn và tin những gì bạn nói. Điều này sẽ tăng khả năng nói lưu loát của bạn và bạn sẽ ít bị nói nắp hơn nếu bạn tự tin. Nói to cũng gây tác động ích lợi lên hệ thống cơ Valsalva. Bạn sẽ phát âm nhiều hơn và thanh quản sẽ ít bị khép chặt hơn. Bạn cũng sẽ thở sâu hơn và điều này sẽ làm thư giãn hệ thống cơ Valsalva hơn.

Ngày qua ngày, hãy dần dần tăng âm lượng của giọng nói bạn. Đừng lo lắng về việc bạn sẽ làm chói tai người nghe. Hãy nhớ thanh quản của bạn có mối liên hệ mật thiết với lỗ tai và bạn sẽ luôn nghe tiếng của mình to hơn tiếng của người khác. Chừng nào người nghe của bạn chưa bịt tai lại thì bạn vẫn có thể tăng âm lượng to hơn một chút.

Bây giờ hãy giả sử rằng bạn cần nói chuyện với John. John đứng cách bạn khoảng 30 bộ (~ 10m). Bạn sẽ làm gì? Đi lại chỗ John và thì thầm với anh ấy? Không, dĩ nhiên là không! Bạn vẫn đứng yên tại chỗ và hét to về phía John. Điều đó có nghĩa là mười hoặc hai mươi người có thể nghe những gì bạn nói và dần dần họ cũng nghe bạn bị nói lắp. Bạn không cần xấu hổ về tật nói lắp của mình, do đó điều này không phải là nan đề đối với bạn.

Cứ tiếp tục tăng âm lượng giọng nói của bạn suốt những ngày sắp tới. Khi bạn nói, hãy để ý cảm giác của bạn thế nào. Bạn có cảm thấy chút lạ lẫm và khó chịu nào không? Điều này bình thường thôi: bạn đang làm một việc mà mình không hề quen thuộc và phải mất vài ngày bạn mới có thể điều chỉnh được. Sau đó bạn có thể tăng âm lượng từng chút một.

Bạn có cảm thấy tự tin và thoải mái hơn bình thường không? Tuyệt vời! Điều này có nghĩa bạn đã thích nghi rất nhanh. Bạn cứ tiếp tục tăng dần âm lượng nhé.

Hãy để ý người khác sẽ phản ứng thế nào đối với cách nói chuyện mới của bạn. Họ có chú ý lắng nghe bạn hơn không?

Họ dường như vui hẳn lên và thoải mái hơn phải không? Không còn nghi ngờ gì nữa: Người khác sẽ cư xử khá giống một cái gương soi. Nếu bạn cười, họ sẽ cười. Nếu bạn nháy mắt, họ cũng nháy mắt. Nếu bạn nói nhỏ với giọng tẻ nhạt, họ dường như cũng nhạt nhẽo lại với bạn. Nếu bạn nói to và hăm hở, họ cũng sẽ hăm hở lại với bạn và họ có vẻ sinh động và thoải mái hẳn lên.

Hãy để ý bạn đang tương tác với những người khác như thế nào. Bạn đang giao tiếp với người khác thay vì tranh đấu với chính tật nói lắp của mình. Bạn không chỉ trao đổi lời nói và ý tưởng mà còn ảnh hưởng tâm trạng và cách hành xử của người khác. Bạn không cần phải nói lưu loát để đạt được điều đó. Tất cả những gì bạn cần phải làm là nói to lên, sử dụng ngôn ngữ cử chỉ, cười vui vẻ, nháy mắt và thế là xong!

Những ngày vui vẻ và những ngày buồn chán

Bạn hầu như thấy rằng việc nói lắp luôn dao động từ ngày này sang ngày khác. Ngày hôm nay bạn ăn nói khá trôi chảy nhưng ngày hôm sau bạn lại bị nói lắp nặng. Không ai biết cách chính xác vì sao tật nói lắp lại dao động từ ngày này sang ngày khác nhưng bạn hầu như thấy rằng bạn có khuynh hướng nói lắp hơn khi bạn mệt mỏi hay bị bệnh. Tôi ngờ rằng ấy là vì khi bạn mệt mỏi hay bị bệnh, bạn có xu hướng nói nhỏ hơn bình thường và điều này khiến tật nói lắp của bạn dễ dàng xảy ra hơn.

Hãy khắc ghi điều này trong tâm trí, lần tới nếu bạn gặp phải một ngày không vui nào đấy, hãy cố gắng tăng âm lượng giọng nói của mình lên. Có thể đó là tất cả những gì bạn cần để biến một ngày buồn chán của mình thành một ngày vui vẻ!

Bài Tập Số 20: Nói Bằng Cả Thân Thể

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Tầm Quan Trọng của Ngôn Ngữ Cử Chỉ

Bài tập này cũng khá giống với bài tập trước nhưng nhấn mạnh thêm về phần kỹ thuật. Trong bài tập trước, bạn rèn luyện cử động thân thể trong khi nói để cảm thấy thoải mái và dễ chịu hơn trong môi trường giao tiếp của bạn. Bạn cũng đã thấy rằng việc cử động thân thể có thể thu hút sự chú ý của người nghe ra sao.

Bây giờ bạn sẽ biết làm thế nào việc cử động thân thể có thể thật sự truyền tải ý nghĩa và làm cho sự giao tiếp có hiệu quả và thú vị hơn. Quả thật, lời nói không phải là phương tiện duy nhất làm cho người ta hiểu bạn được.

Trong vài tình huống, ngôn ngữ cử chỉ có thể thay thế sự truyền thông bằng lời nói: lắc đầu có nghĩa là “Không” hay “Tôi không đồng ý.” Cứ gật đầu liên tục có nghĩa là “Ừ” hay “Tôi tán thành.” Chỉ cần chỉ tay vào chai cam ép thôi cũng đủ gợi ý cho bạn bè hay người thân của bạn lấy giùm bạn chai nước ấy. Thỉnh thoảng, bạn chỉ cần hướng mắt nhìn về một hướng nào đó là người ta cũng có thể hiểu bạn.

Tuy nhiên, trong hầu hết mọi trường hợp, ngôn ngữ cử chỉ được dùng cùng lúc với sự truyền thông bằng lời nói. Nó làm cho việc thông tin trở nên sống động hơn và được diễn tả tốt hơn. Ấy là cách tối ưu để thu hút sự chú ý và đảm bảo khiến người nghe lắng nghe bạn.

Nháy mắt

Hãy nháy mắt và quan sát phản ứng của người nghe. Có lẽ người nghe sẽ cười và nháy mắt lại với bạn. Bạn cảm thấy thế nào? Bạn không thích thú với loại giao tiếp không lời này sao? Nó khiến bạn cảm thấy vui vẻ và thoải mái và người nghe bạn cũng cảm thấy như thế. Cả hai đều cảm thấy thư thái và điều này khiến việc truyền thông sẽ dễ dàng hơn và hiện tượng nói lắp sẽ ít xảy ra hơn.

Ý nghĩa của việc nháy mắt là gì? Nó thường ngụ ý bạn đang có tâm trạng vui và bạn cảm thấy vui khi ở cùng người đó. Ấy là điều mà người ta thường không nói ra bằng lời nhưng qua cái nháy mắt như thế người ta sẽ hiểu dễ dàng và nhanh hơn. Ấy cũng minh chứng rõ ràng cho tầm quan trọng của ngôn ngữ cử chỉ: nó khiến bạn nói lên điều gì đó nhanh hơn, thoải mái hơn và phù hợp hơn.

Hãy Nói Bằng Đôi Tay và Qua Khuôn Mặt của Bạn

Hãy cố gắng dùng thân thể bạn càng nhiều càng tốt trong khi bạn nói chuyện. Hãy diễn tả những điều bạn nói bằng đôi tay. Có phải bạn đi câu cá vào cuối tuần và muốn người đồng nghiệp của bạn biết con cá nó to thể nào? Tôi nghĩ bạn biết đôi tay và các cơ mặt của bạn cần phải làm gì. Hãy quan sát người nghe khi người ấy xoe mắt nhìn. Thật vậy! Người ấy đã hiểu được thông điệp: con cá cực kì lớn.

Hãy chắc rằng bạn cử động cơ mặt cách hiệu quả đương khi nói. Hãy cười nếu bạn muốn cười, nhăn mặt nếu bạn không hài lòng, và mở to mắt cho thấy bạn đang ngạc nhiên thể nào. Hơi nhíu mắt hay lắc đầu nếu bạn cảm thấy khó hiểu điều người khác đang cố gắng giải thích.

Có rất nhiều thứ bạn có thể thể hiện qua khuôn mặt, cái đầu và đôi tay của bạn để làm người khác hiểu bạn hơn và để truyền thông với họ. Hãy cố gắng dùng chúng càng nhiều càng tốt và hãy để ý điều đó khiến việc truyền thông hiệu quả và thú vị hơn thể nào mỗi lần làm như vậy. Hãy để ý bạn cũng cảm thấy thoải mái hơn ra sao.

Cố gắng ít nhất một lần trong ngày bạn làm người ta hiểu mình mà không cần dùng lời nói. Mục tiêu là không phải tránh nói chuyện để tránh việc nói lắp. Ngôn ngữ cử chỉ thuần tuý không thể thay thế ngôn ngữ bằng lời. Mục đích của việc này là nhận ra sự truyền thông không lời có thể đạt hiệu quả như thế nào. Mục đích là khiến bạn trở thành một người truyền thông có kết quả. Bạn nghĩ sao khi bạn nhìn thấy ai đó chỉ đơn giản dùng ngón tay út mà có thể khiến người khác hiểu mình? Có lẽ bạn nghĩ rằng người này quả là một nhà truyền thông đại tài. Đây là một kỹ thuật mà bạn có thể làm chủ cách dễ dàng cho dù bạn vẫn còn nói lắp. Một khi bạn nắm vững kỹ thuật này, người khác sẽ nhìn bạn như người truyền thông giỏi, bạn sẽ lấy lại tự tin và điều này khiến bạn ít nói lắp hơn.

Bài Tập Số 19: Cử Động Thân Thể

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Cử Động Thân Thể là Điều Quan Trọng để Giao Tiếp Có Hiệu Quả

Người nói lắp có xu hướng đứng bất động trong khi nói, họ thận trọng không cử động tay chân hay những phần khác của cơ thể. Nhiều người nói lưu loát cũng có xu hướng này nhưng đứng bất động thường phổ biến đối với người nói lắp hơn. Có lẽ ấy là do người nói lắp hiểu lời nói như là một hành động nguy hiểm. Họ cảm thấy bị nguy hiểm và tự động phải dùng đến chiến lược như ông cha ta thời tiền sử đã dùng khi gặp sư tử: Đứng bất động và hy vọng con thú không để ý họ.

Tránh để con sư tử hoang dã nhận ra mình là một ý tưởng hay vì bạn thật sự không muốn trở thành một phần của bữa ăn kế tiếp của nó… Nhưng con người không phải là sư tử, họ không ăn thịt bạn. Tại sao bạn lại tránh không thu hút sự chú ý của họ? Nếu bạn không gây thu hút đối với họ, họ sẽ không lắng nghe bạn. Nếu họ không lắng nghe bạn thì bạn nói chuyện với họ có ý nghĩa gì? Nếu họ không lắng nghe bạn, bạn có thể sẽ cảm thấy không thoải mái và điều này khiến bạn dễ nói lắp hơn.

Việc cử động thân thể sẽ khiến bạn cảm thấy dễ chịu hơn qua việc tránh sự căng thẳng bên trong. Tôi đã đề cập đến sự căng thẳng mà chúng ta cảm thấy tăng dần trước khi nói lắp. Việc cử động thân thể là cách tối ưu để làm giảm căng thẳng.

Cử động thân thể cách thoải mái sẽ khiến bạn cảm thấy dễ chịu hơn và người nghe của bạn cũng sẽ cảm thấy thoải mái. Cách bạn cảm nhận sẽ tác động chủ yếu đến cách người nghe cảm nhận. Một khi bạn cảm thấy dễ chịu, cuộc nói chuyện sẽ trở nên thân thiện và không căng thẳng. Sự thật là người nghe của bạn cảm thấy thoải mái và tập trung hơn vào điều bạn nói sẽ giúp bạn ít căng thẳng hơn và khiến bạn ít nói lắp hơn.

Luyện tập cử động thân thể

Trong những ngày sắp tới, bạn sẽ luyện tập cử động thân thể trong khi nói chuyện với người khác. Có rất nhiều thứ bạn có thể làm với thân thể mình để khiến cuộc trò chuyện trở nên thoải mái và hiệu quả hơn.

Nếu bạn ngồi trên ghế thì không cần ngồi thẳng lưng. Hãy thử nhiều tư thế khác nhau. Hãy thử dựa lưng vào ghế và duỗi chân ra. Bạn cũng có thể duỗi cánh tay và để bàn tay của bạn chạm vào sau cổ và nâng đầu lên một chút. Tư thế này sẽ giúp bạn thở sâu và cung cấp nhiều Ô-xi hơn cho máu. Bạn có cảm thấy thoải mái theo cách này không?

Bạn cũng có thể chồm lên trước một chút hướng về phía người nghe, đêìu này sẽ khiến việc trao đổi thông tin cách thân mật diễn ra dễ dàng hơn.

Nếu bạn đang đứng và nói chuyện với đồng nghiệp của mình đang ngồi ở bàn làm việc, bạn có thể đặt một tay của bạn lên lưng ghế của người đó và tay kia thì giữ chặt một chiếc ghế khác và dựa lưng vào nó.

Nếu cả hai đều đứng, hãy duỗi tay bạn ra và chống một tay lên tường hay đặt chân của bạn lên chân ngang của ghế. Hãy vớ một vật nào đó ở trên bàn và nghịch với nó.

Trong vài tình huống, bạn có thể chạm vào người bạn đang nói chuyện. Có thể bạn sẽ đặt tay lên vai của bạn mình hay chạm nhẹ vào khuỷu tay của người đó đang khi nói chuyện. Dĩ nhiên, tất cả tuỳ thuộc vào người bạn đang nói chuyện là ai. Hãy chắc rằng việc chạm đến người nghe của bạn là thích hợp và được cho phép về mặt xã giao, nếu không bạn sẽ kết thúc câu chuyện với việc bị thưa ra toà vì tội quấy rối tình dục.

Hãy luyện tập cử động thân thể suốt nhiều ngày cho đến khi nó trở thành bản năng. Và dĩ nhiên, trong khi luyện tập cử động thân thể, bạn không nên quên bài học trước và cứ duy trì tiếp xúc bằng mắt. Cử động trong khi vẫn dán mắt vào người nghe thật là một thách thức to lớn… Chúc bạn may mắn!

Tham khảo

HARRISON, John C., Conquer Your Fears of Speaking before People, National Stuttering Association, 1989

Bài Tập Số 18: Tiếp Xúc Bằng Mắt

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Tầm quan trọng của việc tiếp xúc bằng mắt

Tránh tiếp xúc bằng mắt là một trong những yếu tố của phần không thấy được của hiện tượng nói lắp. Tránh tiếp xúc bằng mắt là phần chìm dưới mặt nước của tảng băng trôi nói lắp và điều quan trọng là bạn phải thay đổi cách cư xử này nếu muốn dần thoát khỏi tật nói lắp.

Tiếp xúc bằng mắt là một phương tiện giao tiếp không lời mạnh mẽ giữa hai người. Người nói lắp có xu hướng tránh nhìn vào mắt người khác có lẽ vì việc tiếp xúc bằng mắt chủ yếu truyền tải tình cảm và cảm xúc; người nói lắp có khuynh hướng che giấu cảm xúc của mình và muốn đè nén tình cảm của họ. Tiếp xúc mắt biểu lộ cảm giác thân mật, là điều mà người nói lắp cảm thấy ngượng ngùng và không thoả đáng. Hơn nữa, họ có khuynh hướng chủ động nhìn chỗ khác vì họ không muốn nhìn thấy phản ứng của người nghe khi họ lỡ nói lắp.

Dầu người nói lắp có xu hướng tránh tiếp xúc mắt, họ thỉnh thoảng cũng nhìn vào mắt người khác để biết người đó nghĩ gì hay cảm nhận gì. Do đó hầu như bạn thấy mình lúng túng thể nào khi nói chuyện với ai đó mà người đó đeo kiếng đen để giấu hoàn toàn cặp mắt của họ. Nó cũng khá giống như thể mình đang nói chuyện với một bức tường. Bạn không chắc về điều người ấy nghĩ hay cảm nhận. Thậm chí bạn cũng không chắc là người ấy đang thật sự lắng nghe bạn hay không. Người ấy có quan tâm đến những gì bạn nói hay người ấy đang cảm thấy ngán ngẩm trò chuyện với bạn? Người ấy có thương bạn hay không? Bạn có thể tin người ấy được không? Bây giờ bạn đã nhận ra thông tin bị tắc nghẽn như thế nào bởi cặp kính mát. Bạn cũng nhận ra tầm quan trọng của việc tiếp xúc bằng mắt trong sự giao tiếp có hiệu quả.

Việc nhìn vào mắt người nghe có thể nói cho bạn biết nhiều về điều anh ấy hoặc cô ấy nghĩ hay cảm nhận. Nếu người ấy nhắm hờ mắt, điều đó có nghĩa người ấy cảm thấy thật khó khăn để theo dõi sự lập luận của bạn. Khi thấy như thế, bạn hiểu rằng bạn phải nói chậm lại và giải thích cẩn thận hơn điều bạn muốn nói. Nếu mắt người ấy mở to tròn xoe thì điều này hàm ý người ấy giật mình ngạc nhiên. Nếu đây là những gì bạn đang tìm kiếm thì bạn biết bạn đã đạt được điều đó rồi. Nếu không, bạn biết rằng bạn phải giải thích quan điểm của bạn cách chi tiết hơn. Việc nhìn vào mắt của người nghe cũng có thể giúp bạn khám phá ra liệu người này có đáng tin hay không, có lưu tâm đến người khác hay không.

Luyện tập nhìn thẳng vào mắt của người nghe

Trong những ngày tới, bạn thử nhìn vào mắt của người nghe càng nhiều càng tốt mỗi khi bạn trò chuyện với ai đó. Thoạt đầu, việc tiếp xúc mắt này có thể khiến bạn cảm thấy vô cùng khó chịu và mắt bạn chắc hẳn “muốn tránh né” và nhìn vào “thứ gì đó ít gây ra cảm xúc” hơn như là mũi, miệng hay cà vạt của người nghe. Hoặc có thể mắt bạn sẽ tập trung vào đồ đạc nào đó hơn.

Cảm giác đầu tiên của bạn là không thể nào nhìn lâu hơn nửa giây. Mỗi khi nhìn, hãy ráng nhìn lâu hơn như thế. Tôi nhớ sau hai ngày thực hành tiếp xúc mắt, cuối cùng tôi cũng nhìn lâu khoảng 15 phút khi nói chuyện với đồng nghiệp. Phải, những mười lăm phút… Trước đó, tôi chưa từng nghĩ mình có thể làm được điều đó hay mình đáng phải làm điều đó. Dường như việc ấy không là thử thách gì nhiều cho đồng nghiệp của tôi nhưng khi cuộc trò chuyện kết thúc, tôi cảm thấy chóng mặt và kiệt sức. Tôi cảm thấy choáng bởi cảm giác lạ lẫm khi mắt mình cứ dán chặt vào mắt của người đó. Suốt 15 phút, tôi không thấy gì ngoài hai con ngươi của người đó; tôi cũng không nghe gì ngoài cuộc trò chuyện của chúng tôi. Những đồng nghiệp khác cứ qua lại và nói chuyện xung quanh cứ như họ không tồn tại.

Tại sao những người bạn của tôi tránh tiếp xúc mắt?

Khi lần đầu bạn cố duy trì tiếp xúc mắt, bạn hầu như thấy những người bạn không biết thường tránh nhìn mắt bạn. Mặt khác, bạn có thể ngạc nhiên khi thấy bạn bè hay người thân của bạn cứ tránh nhìn vào mắt bạn. Thoạt đầu bạn có thể xem điều này như là bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc mắt không thoả đáng lắm; bạn có thể tự hỏi rằng người ta sẽ nghĩ gì về bạn khi bạn cứ nhìn chăm vào mắt họ. Có thể họ nghĩ bạn đang có vấn đề khi nhìn như vậy. Bạn sẽ bắt đầu lo lắng rằng bài tập này sẽ khiến người khác nghĩ rằng bạn đang mắc phải căn bệnh thần kinh nào đó. Đừng lo lắng về chuyện đó, cứ tiếp tục luyện tập. Bạn sẽ thấy ngày qua ngày bạn bè và người thân của bạn sẽ dần thôi không tránh tiếp xúc mắt với bạn nữa. Thật sự lý do ban đầu họ tránh tiếp xúc mắt với bạn là vì họ hoặc vô tình hoặc cố ý biết rằng bạn đang gặp khó khăn trong việc tiếp xúc mắt nên họ chọn tránh làm bạn ngượng ngùng qua việc nhìn thẳng vào mắt bạn.

Rồi một lần nữa, họ lại bắt chước cách cư xử của bạn. Con người là sinh vật xã hội và có xu hướng bắt chước cách cư xử của những người xung quanh cách mạnh mẽ. Tôi để ý thấy những du khách nước ngoài có xu hướng bắt chước hành vi của những người dân địa phương. Ví dụ như ở Luân Đôn, người ta thường đi bộ về phía bên phải của lề đường và những du khách nước ngoài cũng nhanh chóng bắt chước họ đi như thế. Trong những đất nước mà người đi bộ đi tự do, không theo lề luật và thỉnh thoảng đứng ngay giữa đường gây ra “ách tắc giao thông” thì những du khách nước ngoài cũng có xu hướng đi tương tự dù họ đến từ đất nước tuân theo pháp luật nhất. Họ cũng không do dự làm nghẽn đường đi trong khi cố gắng tìm đường để đi. Điều buồn cười là dân địa phương cuối cùng cũng đổ thừa cho những du khách ngu ngốc này làm ách tắc đường đi của họ…

Khi bạn cứ giữ tiếp xúc bằng mắt, bạn bè và người thân của bạn sẽ dần chú ý sự thay đổi trong cách cư xử của bạn và họ dần sẽ bắt chước bạn và giữ tiếp xúc bằng mắt với bạn.

Ngày qua ngày, việc tiếp xúc bằng mắt này dường như trở nên tự nhiên hơn và bạn cứ luyện tập cho đến khi nó hoàn toàn tự nhiên và không gò bó.

Hãy nhìn vào mắt người đối diện trước khi bạn bắt đầu nói

Trước khi bạn nói chuyện với ai đó, hãy nhìn thẳng vào mắt của người đó trong vài giây. Qua việc nhìn thẳng vào mắt của người nghe, bạn sẽ tạo nên một sự liên kết không lời trong giao tiếp. Bạn sẽ biết người khác có sẵn lòng lắng nghe bạn và chờ bạn nói chuyện với họ hay không. Bạn sẽ biết bạn không cần phải vội vã và sẽ cảm thấy thoải mái hơn với người nghe của mình.

Giữ tiếp xúc bằng mắt trong khi bị nói lắp

Điều quan trọng là hãy cứ tiếp xúc bằng mắt trong khi bị nói lắp. Khi một người nói lắp cảm thấy có cái gì đó ngăn trở việc nói sắp xảy ra, họ có khuynh hướng tự nhiên là nhìn đi chỗ khác để tránh nhìn thấy phản ứng của người nghe. Bạn nên kháng cự lại sự thôi thúc này và cứ nhìn vào người đối diện luôn ngay cả bạn vẫn gặp khó khăn trong việc rất lâu mới nói ra một từ. Dường như bạn chẳng cảm thấy dễ chịu chút nào khi đọc thấy sự bối rối trên gương mặt của người nghe nhưng bạn nên biết rằng người nghe của bạn sẽ càng bối rối hơn nếu bạn nhìn đi chỗ khác.

Khi nói với nhiều người

Khi bạn chỉ nói chuyện với một người, bạn nên nhìn vào mắt họ càng thường xuyên càng tốt. Bạn nên chỉ nhìn vào mắt họ. Khi nói chuyện với một nhóm người, bạn nên nhìn từng người trong vài giây. Giả sử bạn đang nói chuyện với Bob, John và Jane. Hãy bắt đầu nhìn Bob trong vài giây, sau đó nhìn vào mắt của John rồi vài giây sau nhìn vào Jane.

Bạn cũng nên điều chỉnh lượng thời gian thích hợp để nhìn vào người khác tuỳ theo từng tình huống. Lấy ví dụ nếu câu chuyện xoay quanh John, bạn nên dành nhiều thời gian để mắt vào John và chỉ cần nhìn lướt qua Bob hay Jane để xem họ cảm thấy thế nào về điều bạn đang nói. Nếu bạn thấy Jane tỏ ra bất đồng dữ dội về điều bạn nói, bạn nên dời sự tập trung của câu chuyện qua Jane và giữ tiếp xúc bằng mắt với cô ấy trong khoảng thời gian lâu hơn và cứ liên tục kiểm tra xem cảm xúc của Bob và John ra sao qua việc liếc nhanh mắt của họ.

Bài Tập Số 17: Nói Trước Gương

Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào “tiêu đề” hoặc “đọc thêm…” để xem toàn bộ bài viết

Hẳn bạn biết rằng người nói lắp sẽ không bị nói lắp khi họ ở một mình và nói lớn tiếng với chính mình hay nói với thú vật. Nói lắp chỉ xảy ra khi có sự hiện diện của người khác.

Bạn có thể giả vờ như có sự hiện diện của người khác khi đứng nói trước gương.

Ngoài gương ra, bạn cũng có thể dùng máy ghi âm hay máy quay. Thoạt tiên, việc ngắm mình hay lắng nghe chính mình không phải là kinh nghiệm dễ chịu gì nhưng bạn sẽ nhanh chóng quen dần với nó.

Bất cứ bạn chọn cách nào, nó sẽ giúp bạn dần quen với việc nói chuyện trước người khác. Nó sẽ giúp bạn không còn cảm giác lo lắng khi nói trước đám đông.

Tôi khuyên bạn nên đọc to vài tài liệu viết và dùng kỹ thuật “Điều hơi và khởi đầu nhẹ nhàng”. Hãy ghi nhớ từng câu hay từng phần của câu và nói lớn trong khi nhìn thẳng vào mắt mình qua gương.

Dĩ nhiên bạn có thể dùng gương với máy ghi âm hay máy quay trong bài luyện tập mỗi ngày (bài tập số 11) mà bạn thực hành vào mỗi buổi sáng và mỗi buổi tối.